Okwenyigira kufuuka obusobozi bw'okwekolera abantu bwe basobola okulambula ekigenda okubaawo

Emu ku bisomo ebikulu ennyo okuva mu Action Challenge, kwe kuba nti okuwa abantu omukisa okwenyigira si kimu na kubawa obusobozi bw'okwekolera. Abantu basobola okusisinkana mu nkiiko, okuddamu ebibuuzo, okuwaayo ripoota ku bizibu, oba okuwaayo endowooza naye ne basigala nga tebalina kukwatako kungi ku ekigenda okubaawo oluvannyuma. Okwenyigira kutonda ekifo eri abantu mu nkola. Obusobozi bubawa kinnansa eky'omugaso mu kulambula endagamuntu y'enkola.

Mu Gulu, abavubuka b'omu kitundu baali bamanyi nti abaana mu kitundu kyabwe balina ebifo bitono eby'obusirise okusomera ebweru w'essomero. Abavubuka bana baatuukirira ekkanisa ey'omu kitundu ku nsonga y'okukozesa veranda etaali kukozesebwa, ne bakuŋŋaanya ebitabo by'abaana 43 okuva ku baliraanwa, ne baguza ebibango bibiri, ne babikkula ekifo ekitono eky'okusoma ku Lwamukaaga. Abaana kkumi na musanvu baajja ku Lwamukaaga olusooka.

Ekyali eky'omugaso teyali bwenyigira bwokka bw'abantu. Okwenyigira kwabwe kwakyusa ekyo ekyafuuka ekisoboka.

Abavubuka b'omu kitundu beetegeka. Ekkanisa n'ewaayo ekifo. Abaliraanwa ne bawaayo ebitabo. Abalala ne bawaayo ebintu by'omu nnyumba. Abaana ne bakozesa ekyo ekitundu kye kyali kitondedde. Tewali muntu omu yenna eyali alina byonna ebyetaagisa okutonda ekifo eky'okusomera, naye abantu abalina enjawulo baasobola okulaba we bandiwaddeyo omuganyulo, n'engeri omuganyulo gwabwe gye gwakwatagana n'ekiva mu byonna.

Enjawulo eyo eri ey'omugaso.

Tutera okupima okwenyigira kw'ekitundu okuyita mu muwendo. Tubala abantu abaasisinkanye, abaawandiisibwa, abaaddamu, abaawaayo ripoota ku nsonga, oba abaagenderako mu kikolwa. Ebipimo bino bya mugaso mu kutegeera obutuuka n'okussibwamu, naye tebitubuulira nnyo ku oba okwenyigira kwawadde abantu okukwatako okw'omugaso.

Ekitundu kisobola okubuuzibwa ennyo naye ne kisigala nga kirina obusobozi bw'okwekolera obutono nnyo.

Ekipimo ekisinga amaanyi kwe kuba ekyo abantu kye bafuna obusobozi okukola olw'okuba beenyigidde. Basobola okuwaayo ekyo kye bamanyi? Basobola okuyamba okulaga ekifaayo? Basobola okulambula ekisalawo, okwetegeka n'abalala, okugezaako endowooza, oba okukwata ku bibiina ebivunaanyizibwa ku kizibu ekinene? Ekisingako obukulu, basobola okulaba enkolagana wakati w'ekyo kye bawaayo n'ekigenda okubaawo?

Kino tekitegeeza nti buli muntu asaanidde okusalawo buli kintu. Wadde obusobozi bw'ekitundu tebuggyawo buvunaanyizibwa bwa gavumenti, ebibiina, oba ebibiina ebirala. Ebizibu eby'enjawulo byetaagisa ebika by'obukugu, obuyinza, eby'obugagga, n'obuvunaanyizibwa eby'enjawulo.

Naye abantu bwe bayitibwa okwenyigira, okwenyigira kusaanidde okutonda omukisa gw'ekivaamu.

Ekyo kikyusa engeri gye tulowoozaamu ku kwenyigira kw'ekitundu okw'omugaso. Ekigendererwa tekiyinza kuba kutonda amakubo amalala abantu okwogereramu kyokka. Kirina n'okuba okunyweza amakubo agayita mu ekyo abantu kye bamanyi, kye balonda, n'ekyo kye bakola nga kisobola okulambula ebisalawo n'ebiva mu byo.

Omusomo ogusingako obuzibu, gwe guno nti obusobozi bw'okwekolera tebupimibwa muwendo gw'abantu abayingira mu nkola. Bupimibwa oba abantu bavaamu mu nkola eyo nga balina obusobozi obusingawo okukwata ku mbeera ezibeetoolodde.

Okuwulirwa kya mugaso. Okuba n'eddoboozi kya mugaso. Naye obusobozi bw'okwekolera butandika eddoboozi eryo bwe lisobola okuyamba okulambula ekigenda okubaawo.